Login met google

Login met je eigen account

Wachtwoord vergeten?

Leven in Nijverdal

ZINiN Theater

Deel 3 van "Hoe Nijverdal kon ontstaan"

27 feb.
Door: Leven in Nijverdal
Gerben Braker neemt jullie mee naar het verleden van Nijverdal. Het begon allemaal met een jongeman uit Engeland, Thomas Ainsworth. In 1795 geboren in Bolton le Moors, Lancashire England. Hoe haal je het in je hoofd om hier een fabriek te beginnen waaruit ons dorp, Nijverdal, kon ontstaan?! Die vraag hield Gerben Braker lang bezig en daarom is hij het gaan onderzoeken. Een onderzoek met 4 delen. Lees hieronder het derde deel. 

Deel 1 gemist? Klik dan hier
Deel 2 gemist? Klik dan hier

Thomas Ainsworth kwam in dienst van de NHM en werd uitgezonden naar Engeland. De opdracht was om “aldaar met de uitvinding opzichtelijk te weven met de hand bekend te maken en alle berichten in te winnen die voor de vestiging eener zo belangrijke fabricatie hier te lande noodzakelijk zei”. 

Je reinste bedrijfsspionage dus, maar dit paste natuurlijk geheel in de strategie van de NHM. En Thomas was uiteraard geknipt voor deze opdracht, kent de bedrijfstak, kent het land en gebruiken.
En nu gaan de ontwikkelingen hard.

In 1833 wordt door de NHM te Goor een weefschool geopend. Thomas werd er directeur en had in zijn kielzog 4 wevers uit Engeland meegenomen die zouden gaan lesgeven. Voorwaar een vooruitstrevende gedachte. Ik kan me voorstellen dat communicatie toch wel van enig belang waren en dat school niet eens verplicht was en Engels nu ook niet direct op het lesprogramma stond. Maar dit was goed nieuws voor de Goorse bevolking. Want bedelarij kwam er ook veelvuldig voor, overigens niet alleen in Goor.
De school zou naast opleiden ook direct gaan produceren en zo sloeg de NHM 2 vliegen in een klap. De school wordt een succes en meerdere zouden er volgen in onder andere  Holten en Enter.

Op het zakelijke succes was niets aan te merken, maar hoe anders was het op het privé vlak. Hij kreeg vrouw en kinderen niet zover om bij hem te komen wonen in Goor. Niets om Goor, maar je kan je best indenken waarom ze in Brussel bleef.

Dat Thomas geleidelijk de regie in handen ging nemen blijkt wel dat hij halfproducten gaat importeren uit Engeland, want de garen uit Enschede en Almelo waren niet naar zijn zin. Hij gaat nu zelf de waren tot eindproduct maken en deze worden via Zwolle naar Amsterdam gebracht waar ze gekeurd en verhandeld werden. De eerste stappen naar een volledig zelfstandig bestaan.

De NHM was bij monde van Willem de Clerq erg tevreden over de diensten van Thomas. En wederom een prachtige beschrijving en met zulke mooie woorden.

“Het is voorzeker aan den scherpzinnigheid en aan den onvermoeiden ijver van den Heer Thomas dat wij dezen uitkomsten te danken hebben. En ik mag er hartelijk dankbaar voor zijn dat ik voor 2 jaren de kennis van diens verdienstelijkheden heb gemaakt en het mij gelukt is hem tot de dienst de maatschappij over te halen”.
Wat een prachtige omschrijving...

In 1835 wordt Thomas wederom naar Engeland gestuurd, want de techniek stond natuurlijk niet stil en Nederland moest wel mee in deze concurrerende wereld. In 1836 waren er ook genoeg wevers met de nieuwe technieken opgeleid en werden de scholen gesloten. Nou ja gesloten, ze werden verkocht en de productie ging aldaar gewoon door onder de vlag van de NHM.Dat de scholen dicht gingen maakte wellicht de weg vrij voor Thomas zijn masterplan. Want als hij zijn eigen fabriek wilde, waarom geen nieuwe fabriek stichten in Goor of welke andere bestaand dorp? Immers waren daar arbeiders en de infra al aanwezig. Nee hij wil mede de geschiedenis herhalen.

Zijn grootvader stichtte ook een onderneming vanuit het niets, bouwde ook huizen voor de arbeiders die vooral uit Schotland kwamen (dus ook niet even op en neer konden gaan) en regelde zelf de aanvoer van grondstoffen. Zelfs de plek, aan een rivier voor de aandrijving van de weefgetouwen kon hij hier kopiëren. 

Dat laatste bedenk ik eerlijk gezegd zelf, maar ik vind het uiterst aannemelijk. Opa Ainsworth had de molen aan de rivier gebouwd met een groot reservoir voor als de watertoevoer eens minder was (de Regge was ook niet bepaald een betrouwbare rivier). Dat kon in theorie hier ook.

Pa Ainsworth experimenteerde ook, was eigenaar van verschillende patenten en constant aan het bedenken hoe iets beter kon gaan, een ware technicus. 

Het bleken van Opa, het handwerken van pa en het technische vernuft van hemzelf. Alles mogelijk in een onontgonnen gebied aan de rivier de Regge en de straatweg Almelo Zwolle.
En de NHM wilde toch een nieuwe plek als textielcentrum voor Twente, dat arme Twente moest namelijk en gaan bijdragen aan de welvaart en de armoede moest er bestreden worden. Thomas had ontegenzeggelijk de goedkeuring en de vrije hand van de NHM.

En nu de concrete link met de plek waar hij dit wilde uitvoeren.

Heeft Cornelus Kuyper (u weet wel, de erfmarkerichter van Noetsele die Thomas tegen was gekomen in Holland) de plek aangewezen aan Thomas?
Natuurlijk wist Cornelus alles over deze plek en wist hij van de plannen van het NHM en misschien zeker die van Thomas. Hij had grond, die niets waard was en waar hij nu een bestemming voor had gevonden. Als hij dat nu eens onder de aandacht zou brengen, of was dit allang voorgekookt tussen beide heren?

De prijs van het grond zal ook niet hoog geweest zijn omdat Willem de Clerq al had geschreven dat hier alleen heide stond.Bovendien was er de Regge, dit riviertje maakte het mogelijk dat de spullen aangeleverd konden worden met trekschuiten vanuit Rijssen en Enter, ja zelfs uit Goor. U weet wel, daar stonden de fabrieksscholen van de NHM.
En als klap op de vuurpijl de nieuwe straatweg, die zo rond 1824, dwars door dit gebied getrokken was.
Thomas had overleg gehad met Cornelus en kreeg de vrije hand van Willem de Clerq en de NHM.  Een goede plek was het en dit moest het gaan worden.
Nijverdal werd bedacht door een industrieel die het tij meehad en de vrije hand kreeg. Het klinkt hoogdravend en ik zeg dit met enige terughoudendheid, maar Nijverdal is een (lees goed "een") product van de jonge natie der Nederlanden.

Deel dit bericht

of kopieer deze url: